«1993 жылғы Конституция – ең тиімді нұсқа»: Ғалым жаңа түзетулердің демократия қағидатына сәйкес еместігін мәлімдеді

Ғалым, ҚР алғашқы Конституциясының авторларының бірі Майдан Сүлейменов Конституцияға енгізіліп жатқан өзгерістерге қатысты пікір білдірді, деп хабарлайды sadaq.kz.

«Соңғы уақытта маған Конституция талқыланып жатқан кезде неге үнсіз отырғаным жөнінде жиі сұрақ қойылады. Қысқаша жауап берейін: мен мағынасыз жұмыспен айналысудан шаршадым. Иә, мен қолданыстағы Конституцияның авторларының бірімін.

Талқылау кезінде мен үшін екі маңызды мәселе болды: Конституциялық сотты сақтау және Парламенттің өкілеттігін шектемеу. Алайда бұл ұсыныстардың бірде-бірі өтпеді. Соған қарамастан, мен бұл Конституциядан ұялмаймын. Ол Франция Конституциясының негізгі қағидаттарын қабылдады, ал ол Конституция Францияның демократиялық ел болып қалуына кедергі келтіріп отырған жоқ.

Ал мен Нұрсұлтан Назарбаев пен оның отбасының жеке билігін күшейтуге бағытталған кейінгі өзгерістерден ұяламын. Назарбаевтың өз тұсында-ақ мен осы масқара түзетулердің барлығын талдап, Конституцияны жетілдіру жөнінде бірқатар ұсыныс енгізген көлемді мақала жаздым, оның ішінде бір палаталы Парламент мәселесі де болды.

Мен Қасым-Жомарт Тоқаев тұсында енгізілген бірқатар түзетулерге де қарсы шықтым. Әрине, ештеңе ескерілген жоқ. Қазір де дәл сол жағдай қайталанады. Түзетулердің мәтіні әлдеқашан дайындалып қойған, және ешкім оны өзгертпек емес.

Конституциялық комиссия – бұл фарс. Оның құрамында жүзден астам адам бар. Ал заң мәтіндерін шағын, ықшам топ жазады. Конституция бойынша сарапшылар тобы 12 адамнан тұрды. Оның өзінде біз Шайкеновтің командасы дайындаған дайын жобаны ғана талқыладық. Азаматтық кодекс те менің жетекшілігіммен 12 ғалымнан тұратын топпен жазылған. Бұл жолы да солай: шағын топ мәтінді жазды, ал Конституциялық комиссия оны бірауыздан қолдады.

Мен ғалымдардың өз ұсыныстарын айтуға жасаған талпыныстарын құптаймын. Жұмагелді Елюбаев, Уразалы Ержанов, Жанар Сүлейменова және басқа да көптеген белсенділер бар. Алайда олардың бірде-бір ұсынысы қабылданбайтынына мен толық сенімдімін.

Конституция – манифест емес, ол – заң. Бұл бағдарлама да емес. Ол болашаққа шақырмайды, қол жеткізілгенді ғана бекітеді. Сондықтан преамбула мен басқа да үгіт-насихат сипатындағы ұрандарға қатысты асыра мақтаулар орынсыз. Бұл жобаның басты кемшілігі – еркін сайлаудың жойылуы. Оппозициялық партия құру мүмкін болмай отырған жағдайда тек партиялық тізім бойынша қалыптастыру – демократиядан бас тарту деген сөз.

Ең жақсы Конституция – 1993 жылғы Конституция. Одан кейінгі әрбір Конституция бұрынғысынан да нашар болды. Өкінішке қарай, бұл жолы да біздің ұсыныстарымыз ескерілмейді. Ал мен мағынасыз жұмыспен айналысқанды ұнатпаймын. Сол себепті осы уақытқа дейін үнсіз болдым. Осы жазбадан кейін де енді бір ауыз сөз айтпаймын», – деді Майдан Сүлейменов.