Түркістанда су үнемдеу технологиялары қарқын алды: жаңа зауыттар ашылып, мыңдаған гектар алқап заманауи жүйеге көшуде

Түркістан облысында су ресурстарын тиімді пайдалану мен агроөнеркәсіп кешенін жаңғырту бағытындағы жұмыстар жаңа кезеңге өтті. Су тапшылығы күшейген қазіргі жағдайда өңірде су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізуге басымдық беріліп, заманауи өндірістер іске қосылып жатыр. Мамандардың айтуынша, бұл бастамалар ауыл шаруашылығының өнімділігін арттырып қана қоймай, өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге де мүмкіндік береді, деп хабарлайды Sadaq.kz.

Түркістан облысы Қазақстанның аграрлық саласындағы жетекші өңірлердің бірі саналады. Республикадағы ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің шамамен 13 пайызы осы өңірде өндіріледі. Әсіресе, суармалы егіншілік бағытында облыстың үлесі ерекше. Елдегі барлық суармалы жердің төрттен бірі, яғни 554 мың гектардан астам алқапТүркістан облысында орналасқан.

Бұл көрсеткіш өңірдің ауыл шаруашылығындағы маңызын айқындайды. Сонымен қатар мұндай көлемдегі егістікті тұрақты сумен қамтамасыз ету – бүгінгі күннің ең өзекті мәселелерінің бірі.

Су – ауыл шаруашылығының негізгі тірегі

Ауыл шаруашылығының табысты болуы ең алдымен су қорына байланысты. Әсіресе оңтүстік өңірлерде климаттың құрғақ болуы, жауын-шашынның аз түсуі және трансшекаралық өзендерге тәуелділік су мәселесін жылдан-жылға күрделендіріп келеді.

Сарапшылардың айтуынша, соңғы жылдары климаттың өзгеруі салдарынан Орталық Азиядағы су ресурстарының көлемі азайып барады. Сонымен бірге халық санының өсуі мен ауыл шаруашылығы алқаптарының кеңеюі суға деген сұранысты арттырып отыр.

Осындай жағдайда бұрынғыдай ашық арықтар арқылы суды молынан пайдалану экономикалық жағынан да, экологиялық тұрғыдан да тиімсіз саналады.

Мамандардың мәліметінше, кейбір жағдайда ескі суару жүйелерінде судың 30–40 пайызы жерге сіңіп немесе буланып кетеді. Сондықтан су үнемдеу технологияларын енгізу қазіргі таңда баламасыз шешім ретінде қарастырылып отыр.

Президент нақты міндет жүктеген

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа Жолдауында ауыл шаруашылығында су үнемдеу технологияларын жедел енгізу қажеттігін ерекше атап өткен болатын.

Президенттің тапсырмасына сәйкес, елімізде мұндай технологиялардың қолданылу аясын жыл сайын 150 мың гектарға дейін ұлғайту көзделген.

Бұл бағыттағы жұмыстар Түркістан облысында жүйелі түрде жүзеге асырылып келеді.

Өңірде су тапшылығы мәселесін шешу тек ауыл шаруашылығының ғана емес, жалпы экономиканың тұрақты дамуына әсер ететін маңызды фактор ретінде қарастырылып отыр.

Қазақстандағы алғашқы зауыт Түркістанда ашылды

Су үнемдеу технологияларын енгізумен қатар, оларды елімізде өндіру мәселесіне де ерекше көңіл бөлінуде.

Осы бағытта Қазақстандағы жаңбырлатып суару машиналарын шығаратын алғашқы зауыт дәл Түркістан облысында іске қосылған.

Қазіргі таңда өңірде су үнемдеу жүйелеріне қажетті жабдықтар шығаратын төрт кәсіпорын жұмыс істейді.

Олардың қатарында:

• BNK GROUP LTD ЖШС;
• KAZ KIOTI ЖШС;
• ХИНЖИН Ирригейшн ЖШС;
• TURAN SU мемлекеттік коммуналдық кәсіпорны бар.

Бұл кәсіпорындар ауыл шаруашылығына қажетті заманауи суару жүйелерін отандық нарықта өндіруге мүмкіндік беріп отыр.

25,7 млрд теңгенің өндірістік жобалары жүзеге асуда

Жалпы құны 25,7 миллиард теңгені құрайтын аталған өндірістердің жылдық қуаты 163 мың гектар егістік алқабын заманауи суару жүйелерімен қамтамасыз етуге жетеді.

Оның ішінде:

• 73 мың гектарға тамшылатып суару жүйесі;
• 90 мың гектарға жаңбырлатып суару технологиясы енгізіледі.

Бұл көрсеткіш Қазақстандағы ең ірі өндірістік жобалардың бірі саналады.

Мамандардың айтуынша, бұрын мұндай жабдықтардың басым бөлігі шетелден жеткізілетін. Ал қазір оларды ел ішінде шығару шаруалардың шығынын азайтып, қажетті техниканы тезірек алуға мүмкіндік беріп отыр.

Су үнемдеу технологиясы енгізілген алқап көлемі артып келеді

Бүгінде Түркістан облысында су үнемдеу технологиялары енгізілген егістік көлемі 114 мың гектарға жетті.

Бұл өңірдегі барлық суармалы жердің шамамен 20 пайызын құрайды.

Облыс әкімдігі алдағы жылдары бұл көрсеткішті кезең-кезеңімен арттыруды жоспарлап отыр.

Сарапшылардың пікірінше, қазіргі қарқын сақталса, бірнеше жыл ішінде суармалы алқаптардың едәуір бөлігі жаңа технологияға көшеді.

Тағы екі жаңа кәсіпорын ашылады

Өңірде өндірістік инфрақұрылымды дамыту жалғасып жатыр.

Алдағы уақытта жалпы құны 6 миллиард теңгені құрайтын тағы екі жаңа кәсіпорынды іске қосу жоспарланған.

Бұл өндірістер қосымша 30 мың гектар егістікке арналған суару жүйелерін шығаруға мүмкіндік береді.

Нәтижесінде шаруалардың сапалы әрі қолжетімді жабдықпен қамтамасыз етілу деңгейі арта түседі.

Бір мезетте су да үнемделеді, өнім де көбейеді

Мамандар су үнемдеу технологияларының тиімділігі бірнеше бағытта байқалатынын айтады.

Ең алдымен мұндай жүйелер:

• су шығынын 1,5–2 есеге дейін қысқартады;
• ауыл шаруашылығы өнімдерінің өнімділігін 2–3 есеге дейін арттырады;
• тыңайтқыштарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді;
• арамшөптердің азаюына ықпал етеді;
• еңбек шығынын төмендетеді.

Сонымен бірге тамшылатып және жаңбырлатып суару кезінде өсімдікке қажетті су дәл тамырына жеткізіледі.

Бұл топырақтың құнарлылығын сақтап, судың босқа ысырап болуына жол бермейді.

Су тапшылығы жаңа тәсілдерді талап етеді

Өткен жылы Түркістан облысының оңтүстік аудандарында су тапшылығы ерекше сезілді.

Әсіресе Мақтаарал, Жетісай және Шардара аудандарындағы шаруалар су көлемінің азаюынан қиындықтарға тап болды.

Бұл жағдай су үнемдеу технологияларын енгізуді бұрынғыдан да жеделдету қажеттігін көрсетті.

Осыған байланысты облыс әкімдігі жыл сайын кемінде 50 мың гектар алқапқа жаңа суару жүйелерін енгізуді жоспарлап отыр.

Биыл 34 мың гектар жерге жаңа жүйе орнатылады

2026 жылға арналған жоспарға сәйкес:

• Мақтаарал ауданына – 8 мың гектар;
• Жетісай ауданына – 8 мың гектар;
• Шардара ауданына – 8 мың гектар көлемінде су үнемдеу технологияларын енгізу көзделген.

Жалпы облыс бойынша қазіргі таңда 34 мың гектар алқапта тиісті жұмыстар жүргізілуде.

Бұл жобаларды жүзеге асыру үшін республикалық бюджеттен 31,3 миллиард теңге бөлінген.

Қаражат суару жүйелерін орнатуға, инфрақұрылымды жаңғыртуға және агроөнеркәсіп кешенінің тиімділігін арттыруға бағытталады.

Су үнемдеу – болашақтың кепілі

Сарапшылардың пікірінше, Түркістан облысында жүзеге асырылып жатқан бұл жобалар тек су тапшылығын азайтуға ғана емес, өңірдің экономикалық тұрақтылығын нығайтуға да ықпал етеді.

Заманауи суару технологияларының кеңінен енгізілуі ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемін арттырып, экспорттық әлеуетті күшейтуге, фермерлердің табысын көбейтуге және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Бұдан бөлек, су ресурстарын тиімді пайдалану экологиялық тепе-теңдікті сақтауға, климаттың өзгеруіне бейімделуге және болашақ ұрпақ үшін табиғи байлықтарды қорғауға бағытталған маңызды қадам саналады.

Осылайша, Түркістан облысында қолға алынған су үнемдеу технологияларын дамыту жобалары өңірдің аграрлық әлеуетін жаңа деңгейге көтеріп, Қазақстанның ауыл шаруашылығын заманауи әрі тиімді жүйеге көшірудегі маңызды бастамалардың біріне айналып отыр.