Түркістанда Яссауи мұрасын зерттейтін халықаралық ғылыми орталық салынады

Түркістан қаласында өткен Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммиті аясында Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде Ясауи ғылыми-зерттеу институтының жаңа ғимаратының капсуласы салынды. Жаңа ғылыми кешен ұлы ойшыл Қожа Ахмет Ясауидің бай рухани мұрасын терең зерттеуге, түркі халықтарының ортақ тарихы мен мәдениетін зерделеуге және Түркістанды халықаралық ғылыми-рухани орталық ретінде дамытуға бағытталған, деп хабарлайды Sadaq.kz.

Бұл жоба Қазақстан мен Түркия арасындағы ғылыми-мәдени ынтымақтастықтың жаңа кезеңін айқындайтын маңызды бастамалардың бірі ретінде бағаланып отыр. Сарапшылардың пікірінше, жаңа институттың ашылуы Түркістанның тек туристік немесе рухани орталық ретінде ғана емес, түркі әлемінің жетекші ғылыми орталықтарының біріне айналуына мүмкіндік береді.

Президент тапсырмасы жүзеге асырылып жатыр

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев биыл көктемде Түркістанға жұмыс сапары барысында және Ұлттық құрылтайдың отырысында Қожа Ахмет Ясауидің рухани мұрасын жан-жақты зерттеу мәселесіне ерекше тоқталған болатын.

Президент ұлы ойшылдың еңбектерін ғылыми тұрғыдан зерделеп, оларды жас ұрпақ арасында кеңінен насихаттау қажеттігін атап өткен еді. Сонымен қатар Түркістанды халықаралық деңгейдегі ғылыми және рухани орталыққа айналдыру міндетін жүктеген.

Ясауи ғылыми-зерттеу институтының құрылысы – осы тапсырмаларды іске асыру бағытындағы маңызды жобалардың бірі.

Түркі әлемінің белгілі тұлғалары қатысты

Капсула салу рәсіміне Қазақстан мен Түркияның мемлекеттік органдарының басшылары, халықаралық ұйымдардың өкілдері және белгілі ғалымдар қатысты.

Олардың қатарында Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат вице-министрі Айбек Сыдықов, Түркі мемлекеттері ұйымы Ақсақалдар кеңесінің төрағасы Бинали Йылдырым, Түркия Республикасының Ұлттық білім министрі Юсуф Текин, Өнеркәсіп және технология министрі Мехмет Фатих Каджыр, Сауда министрі Өмер Болат, сондай-ақ ғылым мен мәдениет саласының танымал өкілдері болды.

Рәсім барысында қатысушылар жаңа институттың түркі халықтарының ортақ ғылыми кеңістігін қалыптастырудағы маңызына тоқталды.

Қожа Ахмет Ясауи – түркі дүниесінің ұлы ойшылы

Қожа Ахмет Ясауи – XII ғасырда өмір сүрген ұлы ақын, сопы, ойшыл және түркі әлеміндегі ислам өркениетінің көрнекті тұлғаларының бірі.

Ол түркі тілінде жазылған әйгілі «Диуани хикмет» еңбегі арқылы исламның адамгершілік қағидаларын қарапайым халыққа түсінікті тілде жеткізіп, рухани тәрбиенің ерекше мектебін қалыптастырды.

Ясауидің ілімі тек Қазақстан аумағында ғана емес, бүкіл Орталық Азия, Анадолы және Еуразия кеңістігінде кең тарады. Оның шәкірттері сопылық ілімді көптеген елге таратып, түркі халықтарының рухани бірлігінің қалыптасуына зор үлес қосты.

Бүгінде Қожа Ахмет Ясауи мұрасы Қазақстанның ғана емес, бүкіл түркі әлемінің ортақ тарихи-мәдени құндылығы саналады.

Ясауи кесенесі – ЮНЕСКО тізіміндегі мұра

Ұлы ойшылдың құрметіне XIV ғасырдың соңында Әмір Темір салдырған Қожа Ахмет Ясауи кесенесі бүгінде Түркістанның басты символына айналған.

Бұл сәулет ескерткіші 2003 жылдан бері ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мәдени мұралар тізіміне енгізілген.

Жыл сайын кесенеге Қазақстаннан және шетелден жүздеген мың турист пен зияратшы келеді.

Мамандардың айтуынша, Ясауи мұрасын ғылыми тұрғыдан зерттеу мен оны халықаралық деңгейде насихаттау Түркістанның туристік тартымдылығын одан әрі арттыра түседі.

Жаңа институт немен айналысады?

Жаңа ғылыми-зерттеу институты түркі өркениетін жан-жақты зерттейтін халықаралық академиялық орталық ретінде жұмыс істейді.

Мұнда:

• Қожа Ахмет Ясауидің рухани-философиялық мұрасы;

• түркі халықтарының тарихы;

• әдебиеті;

• мәдениеті;

• діні;

• өркениеті;

• сопылық ілімнің дамуы кешенді түрде зерттелетін болады.

Сонымен қатар институт ғылыми еңбектерді халықаралық деңгейде жариялап, бірлескен зерттеу жобаларын жүзеге асыруды жоспарлап отыр.

Сирек қолжазбалар цифрландырылып, ғылыми айналымға енгізіледі

Жоба аясында археографиялық және текстологиялық жұмыстарға ерекше назар аударылады.

Ғалымдар Қазақстан мен шетел архивтерінде сақталған сирек қолжазбаларды, тарихи құжаттарды және көне жазба мұраларды жинақтап, оларды цифрлық форматқа көшіреді.

Бұл материалдар кейін ғылыми айналымға енгізіліп, жас зерттеушілер мен халықаралық ғылыми қауымдастықтың пайдалануына ұсынылады.

Сарапшылардың пікірінше, мұндай жұмыстар түркі халықтарының ортақ тарихи мұрасын сақтауға және оны келешек ұрпаққа жеткізуге мүмкіндік береді.

Халықаралық ғылыми орталыққа айналады

Институт базасында халықаралық ғылыми жобалар жүзеге асырылады.

Сонымен бірге:

• халықаралық конференциялар;

• симпозиумдар;

• ғылыми форумдар;

• академиялық семинарлар;

• тағылымдамалар ұйымдастырылып тұрады.

Оған Қазақстанмен қатар Түркия, Әзербайжан, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстан және басқа да мемлекеттердің ғалымдары қатысады деп жоспарланған.

Бұл Түркістанның халықаралық ғылыми байланыстарын нығайтуға мүмкіндік береді.

Заманауи ғылыми кешен бой көтереді

Жаңа институттың ғимараты алты қабаттан тұрады.

Жалпы аумағы 13 мың шаршы метрден асады.

Кешен құрамында:

• Теология факультеті;

• Лингвистика орталығы;

• Түркология ғылыми-зерттеу институты;

• Яссауитану ғылыми-зерттеу институты;

• заманауи зертханалар;

• қолжазбалар музейі;

• көрме орталығы орналасады.

Сонымен қатар халықаралық конференциялар өткізуге арналған 420 орындық үлкен конференц-зал салынады.

Ғимаратта оқу аудиториялары, жас ғалымдарға арналған зерттеу кабинеттері мен ғылыми тағылымдамалар өткізуге арналған арнайы алаңдар қарастырылған.

Болашақта бұл кешенде 1500–2000 студенттің білім алып, ғылыми-зерттеу жұмыстарымен айналысуына мүмкіндік жасалады.

TİKA қолдауымен жүзеге асырылып жатыр

Аталған жоба Түркияның Түрік ынтымақтастық және үйлестіру агенттігінің (TİKA) қолдауымен жүзеге асырылуда.

TİKA соңғы жылдары Қазақстанда тарихи-мәдени мұраны сақтау, білім беру және ғылым салаларында ондаған жобаны жүзеге асырып келеді.

Жаңа институттың салынуы Қазақстан мен Түркия арасындағы стратегиялық әріптестікті одан әрі нығайтып, ғылым мен білім саласындағы ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтермек.

Мамандардың пікірінше, институт іске қосылғаннан кейін Түркістан түркі дүниесінің рухани астанасы ғана емес, Ясауитану, түркология және ислам өркениетін зерттейтін жетекші халықаралық ғылыми орталықтардың біріне айналады. Бұл өз кезегінде өңірдің ғылыми әлеуетін арттырып қана қоймай, шетелдік зерттеушілер мен студенттердің қызығушылығын күшейтіп, ғылыми туризмнің дамуына да жаңа серпін береді.