Түркістанның агроөнеркәсіптік серпіні: ауыл шаруашылығы 2,2 есе өсіп, өңір елдің азық-түлік қауіпсіздігінің тірегіне айналды

Соңғы жылдары Түркістан облысы агроөнеркәсіптік кешенді дамытуда еліміздегі көшбасшы өңірлердің біріне ғана емес, ауыл шаруашылығы өндірісінің негізгі орталығына айналды. Мемлекет тарапынан көрсетіліп жатқан қолдау, инвестициялық жобалардың артуы, су үнемдеу технологияларының енгізілуі, қайта өңдеу кәсіпорындарының көбеюі және экспорттық әлеуеттің ұлғаюы өңірдің аграрлық саласына тың серпін берді. Бүгінде Түркістан тек ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірумен ғана емес, шикізатты терең өңдеп, жоғары қосылған құны бар дайын өнім шығаруға бағытталған жаңа даму кезеңіне қадам басты, деп хабарлайды Sadaq.kz.

Ауыл шаруашылығы Қазақстан экономикасында стратегиялық маңызға ие салалардың бірі саналады. Елдің азық-түлік қауіпсіздігі, ауыл халқының әл-ауқаты, экспорттық әлеует және өңірлердің тұрақты дамуы осы саланың қарқынды дамуына тікелей байланысты. Ал табиғи-климаттық ерекшелігі мен суармалы егіншілікке қолайлы жағдайының арқасында Түркістан облысы республикадағы аграрлық өндірістің басты тіректерінің біріне айналып отыр.

Өңір ауыл шаруашылығы жаңа деңгейге көтерілді

Соңғы сегіз жыл ішінде Түркістан облысында ауыл шаруашылығы өнімінің көлемі бұрын-соңды болмаған қарқынмен өсті.

Егер 2018 жылы өңірде өндірілген ауыл шаруашылығы өнімінің көлемі 551,1 миллиард теңге болса, бүгінде бұл көрсеткіш 1,2 триллион теңгеге жетіп, 2,2 есеге артты.

Бұл – агроөнеркәсіп саласына жүйелі түрде жүргізілген реформалардың, мемлекеттік қолдаудың және инвесторлардың қызығушылығының нәтижесі.

Бүгінде жалпы ауыл шаруашылығы өнімін өндіру көлемі бойынша Түркістан облысы республикада бірінші орында тұр.

Экономистердің айтуынша, бұл көрсеткіш өңір экономикасының тұрақты өсіп келе жатқанын және ауыл шаруашылығының негізгі драйверге айналғанын дәлелдейді.

Ауыл шаруашылығына 1 триллион теңгеге жуық инвестиция тартылды

Соңғы жылдары Түркістан облысында агроөнеркәсіптік кешенге салынған инвестиция көлемі айтарлықтай ұлғайды.

Жалпы көлемі 1 триллион теңгеге жуық инвестиция тартылған.

Бұл қаражат жаңа өндірістер ашуға, қайта өңдеу кәсіпорындарын іске қосуға, ауыл шаруашылығы техникаларын жаңартуға, суару жүйелерін жетілдіруге және экспорттық әлеуетті арттыруға бағытталған.

Мамандардың пікірінше, инвестиция көлемінің өсуі ауыл шаруашылығы өнімдерінің сапасын арттырып қана қоймай, өңір экономикасының ұзақ мерзімді тұрақтылығына оң әсер етеді.

Егіс алқабы рекордтық деңгейге жетті

Биыл Түркістан облысында ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемі тағы да ұлғайды.

Өткен жылмен салыстырғанда егістік көлемі 106 мың гектарға көбейіп, 919,4 мың гектарды құрады.

Салыстырмалы түрде айтқанда, 2018 жылы бұл көрсеткіш 813,5 мың гектар болған.

Бұл ауыл шаруашылығы өндірісінің жыл сайын кеңейіп келе жатқанын көрсетеді.

Егіс құрылымында мақта, бидай, жүгері, бақша өнімдері, көкөніс, жеміс-жидек және мал азықтық дақылдарға басымдық берілуде.

Су – ауыл шаруашылығының басты байлығы

Түркістан облысы Қазақстандағы ең ірі суармалы егіншілік аймағы саналады.

Алайда климаттың өзгеруі, трансшекаралық өзендердегі су көлемінің азаюы және су тапшылығы жаңа технологияларды енгізуді талап етуде.

Сондықтан Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ауыл шаруашылығында су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу жөнінде нақты тапсырма берген болатын.

Облыста бұл бағыттағы жұмыстар жоспардан да жоғары қарқынмен жүзеге асырылып жатыр.

Биыл бастапқыда 27 мың гектарға су үнемдеу технологиясын енгізу жоспарланған.

Алайда жұмыстардың нәтижесінде бұл көрсеткіш 50 мың гектарға дейін ұлғайтылды.

Осының арқасында облыста су үнемдеу технологиялары енгізілген жалпы алқап көлемі 164 мың гектарға жетеді.

Нәтижесінде жыл сайын 280 миллион текше метр ағын су үнемделеді.

Мамандардың айтуынша, бұл бірнеше ірі су қоймасының көлеміне тең су ресурсын сақтап қалуға мүмкіндік береді.

Су үнемдеу – болашақ ауыл шаруашылығының кепілі

Тамшылатып және жаңбырлатып суару технологиялары суды 40–50 пайызға дейін үнемдеуге мүмкіндік береді.

Сонымен қатар:

• өнімділік артады;

• тыңайтқыш тиімді пайдаланылады;

• еңбек шығыны азаяды;

• топырақтың тұздануы төмендейді;

• фермерлердің табысы өседі.

Сарапшылардың пікірінше, климат өзгеріп жатқан қазіргі кезеңде дәл осы технологиялар Қазақстан ауыл шаруашылығының болашағын айқындайды.

Мақта енді шикізат емес, дайын өнімге айналады

Түркістан облысы еліміздегі мақта өсірілетін негізгі өңір.

Бұрын өндірілген мақтаның басым бөлігі шикізат күйінде экспортталатын.

Қазір бұл тәсіл өзгеріп жатыр.

Өңірде толыққанды мақта-тоқыма кластері құрылуда.

Жобаның жалпы құны 201 миллиард теңге.

Оның аясында 5 ірі инвестициялық жоба жүзеге асырылады.

Жоба толық іске қосылған кезде:

• жылына 229,5 мың тонна дайын өнім шығарылады;

• 7 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылады.

Түркістанда 11 зауыт салынуда

Мақта кластері аясында «Түркістан мақта агроөнеркәсіп кешені» ЖШС ауқымды жобаны жүзеге асырып жатыр.

Жалпы 11 зауыт салу жоспарланған.

Бүгінде олардың 5-еуі іске қосылды.

Атап айтқанда:

• екі мақта өңдеу зауыты;

• тамшылатып суару таспаларын шығаратын зауыт;

• ПВХ құбырларын өндіретін кәсіпорын;

• жіп иіру фабрикасы жұмысын бастады.

Сонымен қатар жаңа технология арқылы 52 мың гектарға мақта егілді.

Жобаның арқасында 1200 адам тұрақты жұмыспен қамтылды.

Алдағы 2026–2028 жылдары тағы төрт жоба іске асырылып, өңірде тоқыма фабрикалары, жіп өндіру кәсіпорындары және мақтаны терең өңдейтін зауыттар салынады.

Жүгері кластері экспортқа жол ашады

Шардара ауданында жүгеріні терең өңдейтін заманауи зауыттың құрылысы аяқталды.

Кәсіпорынның қуаттылығы – 150 мың тонна жүгері.

Мұнда:

• крахмал;

• тағамдық глюкоза;

• жүгері майы;

• сірне;

• түйіршіктелген құрама жем

сияқты 20-дан астам өнім шығарылады.

Өнімдер ішкі нарықпен қатар Азия және Еуропа елдеріне экспортталмақ.

Түркістан – Қазақстанның жылыжай астанасы

Жылыжай шаруашылығы бойынша Түркістан облысының республикадағы орны ерекше.

Бүгінде облыстағы жылыжайлардың жалпы көлемі 1006,7 гектарды құрайды.

Бұл – Қазақстандағы барлық жылыжайлардың 72 пайызы.

Өткен жылы өңірдегі жылыжайлардан 113 мың тоннадан астам көкөніс жиналып, қысқы және көктемгі маусымда республика сұранысының 45 пайызын қамтамасыз етті.

Ал биылғы алғашқы төрт айда 38,2 мың тонна өнім өндірілді.

534 миллиард теңгенің жылыжай жобалары жүзеге асуда

Өнеркәсіптік жылыжайларды дамыту бағытында жалпы құны 534,2 миллиард теңге болатын үш ірі инвестициялық жоба іске асырылып жатыр.

Жобалар нәтижесінде:

• 1225 жаңа жұмыс орны ашылады;

• көкөніс өндірісі 102 мың тоннаға ұлғаяды;

• Қазақстан халқы маусымаралық кезеңде толықтай отандық көкөніспен қамтамасыз етіледі.

Банан мен лимон өсіретін өңір

Соңғы жылдары Түркістан облысының жылыжайлары субтропикалық дақылдарды да өсіруді меңгерді.

2025 жылдың қорытындысы бойынша өңірде:

• 550 тонна банан;

• 3200 тонна лимон;

• 13 мың тонна құлпынай өндірілді.

Бұл жаңа бағыттардың жоғары табыстылығын көрсетеді.

Мал шаруашылығында да көшбасшы

Мал шаруашылығы бойынша да Түркістан облысы еліміздің жетекші өңірлерінің бірі.

Қазіргі таңда облыста:

• 5,2 миллионнан астам қой-ешкі;

• 1,2 миллион ірі қара;

• 530 мыңнан астам жылқы;

• 44 мыңнан астам түйе;

• 2,2 миллионнан астам құс бар.

Бұл республикадағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі.

Қазақстан экспортының басым бөлігі Түркістаннан шығуда

Бүгінде Қазақстаннан экспортталатын:

• ірі қара етінің 80 пайызы;

• қой етінің 75 пайызы

Түркістан облысының үлесіне тиесілі.

Биылғы алғашқы бес айда:

• 4200 тонна сиыр еті;

• 9400 тонна қой еті экспортталған.

Бұл өңірдің халықаралық нарықтағы рөлін арттырып келеді.

Ет кластері де қалыптасып жатыр

Облыста ет өңдеу бағытында 8 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда.

Жобалар іске қосылғаннан кейін:

• жылына 18 мың тонна ет;

• 90 мың тонна өңделген өнім өндіріледі.

Бұл дайын өнім экспортын арттыруға мүмкіндік береді.

«Ауыл аманаты» ауыл кәсіпкерлерін қолдайды

Ауыл халқының табысын арттыруда «Ауыл аманаты» бағдарламасының да маңызы зор.

2023–2025 жылдары бағдарламаға республикалық бюджеттен 30,2 миллиард теңге бөлінді.

Биыл 1115 жобаға 15,3 миллиард теңге көлемінде жеңілдетілген несие беру жоспарланған.

Бағдарлама ауыл тұрғындарының жеке кәсібін дамытуға, кооперацияны кеңейтуге және жаңа жұмыс орындарын ашуға бағытталған.

Түркістан агроөнеркәсіптің жаңа орталығына айналып келеді

Сарапшылардың бағалауынша, бүгінде Түркістан облысында ауыл шаруашылығы тек өнім өндірумен ғана шектелмейді. Өңірде шикізатты терең өңдеу, заманауи технологияларды енгізу, экспортқа бағдарланған кәсіпорындар ашу, суды тиімді пайдалану және жоғары қосылған құны бар дайын өнім шығару бағытындағы жұмыстар қарқынды жүргізілуде. Бұл өз кезегінде ауыл тұрғындарының табысын арттырып, жаңа жұмыс орындарын көбейтіп, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға және Қазақстанның аграрлық секторын жаңа сапалы деңгейге көтеруге мүмкіндік береді. Ал іске асырылып жатқан инвестициялық жобалар мен кластерлік даму бағдарламалары Түркістанды таяу жылдары Орталық Азиядағы ең ірі агроөнеркәсіптік өңірлердің біріне айналдыруға берік негіз қалыптастырып отыр.